कृति सेननको मुद्दामा दिल्ली अदालतले भन्यो: एआईको प्रयोगसम्बन्धमा कानुनी व्यवस्थाको विस्तृत अध्ययन आवश्यक

कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) र सामाजिक सञ्जालको बढ्दो प्रयोगसँगै व्यक्तित्व अधिकारसम्बन्धी मुद्दा झन् जटिल बन्दै गएका छन्। यसैको सिकार अब बलिउड अभिनेत्री कृति सेनन पनि भएकी छन्। उनले आफ्नो नाम, अनुहार, आवाज तथा तस्बिरको अनधिकृत प्रयोग रोक्न माग गर्दै दिल्ली उच्च अदालतमा निवेदन दायर गरेकी छन्। शुक्रबार भएको सुनुवाइका क्रममा अदालतले व्यक्तित्व अधिकारसँग सम्बन्धित मुद्दाहरू बढ्दै गएको उल्लेख गर्दै यस विषयमा कानुनी व्यवस्थाको विस्तृत अध्ययन आवश्यक रहेको बताएको छ।

न्यायमूर्ति पुरुषेन्द्र कुमार कौरवले कृति सेननका वकिल प्रवीण आनन्दलाई यस विषयसँग सम्बन्धित पुराना अदालती फैसला, अनुसन्धानपत्र तथा कानुनी पक्षबारे विस्तृत प्रतिवेदन पेस गर्न निर्देशन दिएका छन्।

सुनुवाइका क्रममा वकिल प्रवीण आनन्दले व्यक्तित्व अधिकारअन्तर्गत व्यक्तिको नाम, अनुहार, आवाज, तस्बिर तथा भिडियोसमेत समावेश हुन सक्ने बताए। कुनै व्यक्तिको पहिचान उसको अनुमतिबिना व्यावसायिक प्रयोजनका लागि प्रयोग गर्नु पनि यस विषयको महत्त्वपूर्ण पक्ष हो।

विज्ञापन

अदालतले व्यक्तित्व अधिकारको दायरा कति व्यापक छ र व्यक्तिको पहिचानसँग सम्बन्धित कुन-कुन पक्षलाई कानुनी सुरक्षा दिन सकिन्छ भन्नेबारे प्रश्न उठाएको छ।

त्यसैगरी, यस्ता मुद्दाको सुनुवाइ उच्च अदालतको बौद्धिक सम्पत्ति विभाग (आईपीडी) ले गर्न मिल्छ वा मिल्दैन भन्ने विषयमा पनि अदालतले स्पष्टता खोजेको छ।

न्यायमूर्ति कौरवले यस्ता मुद्दा बारम्बार अदालतमा आइरहेको उल्लेख गर्दै यस विषयलाई कृति सेननको मुद्दामा मात्र सीमित नराखी व्यापक कानुनी दृष्टिकोणबाट अध्ययन गर्नुपर्ने बताए।

अदालतले वकिललाई व्यक्तित्व अधिकारसँग सम्बन्धित पुराना फैसला, अनुसन्धानपत्र तथा आफ्नो कानुनी राय पेस गर्न भनेको छ। वकिलले आवश्यक कागजात सोही दिन पेस गर्ने बताएका छन्। उनले कृतिको मुद्दामा अदालतको क्षेत्राधिकारसम्बन्धी कुनै समस्या नरहेको पनि बताएका छन्।

यस मुद्दाको अर्को सुनुवाइ अक्टोबर २९ मा हुनेछ। पेस गरिएका कागजातको अध्ययनपछि अदालतले यस विषयमा विस्तृत आदेश दिने सम्भावना छ।

पछिल्लो समय दिल्ली उच्च अदालतमा आफ्नो व्यक्तित्व अधिकारको सुरक्षा माग गर्दै कलाकार, क्रिकेटर तथा अन्य चर्चित व्यक्तित्वहरूले निवेदन दिने क्रम बढेको छ।

यसअघि कंगना रनौत, तब्बु, विजय देवरकोंडा, क्रिकेटर अभिषेक शर्मा, युवराज सिंह, कांग्रेस नेता शशि थरुर तथा आन्ध्र प्रदेशका उपमुख्यमन्त्री पवन कल्याणलगायतले पनि व्यक्तित्व अधिकारको सुरक्षासम्बन्धी मुद्दा उठाएका छन्।

यस्ता मुद्दामा मुख्यतः कुनै व्यक्तिको नाम, तस्बिर, भिडियो, अनुहार वा आवाज उसको अनुमतिबिना प्रयोग गरिएको विषय उठ्ने गरेको छ।

डीपफेक प्रविधिबाट कुनै व्यक्तिले वास्तवमा नगरेको काम गरेको जस्तो देखिने नक्कली तस्बिर वा भिडियो बनाउन सकिन्छ। त्यस्तै, कुनै अभिनेता वा चर्चित व्यक्तिको पहिचान उसको अनुमतिबिना कुनै उत्पादन वा सेवाको विज्ञापनमा प्रयोग गर्न सकिन्छ।

यस्ता गतिविधिले व्यक्तिको प्रतिष्ठा, गोपनीयता र व्यावसायिक पहिचानमा असर पार्न सक्ने भएकाले व्यक्तित्व अधिकारको कानुनी संरक्षण अहिले महत्त्वपूर्ण विषय बनेको छ।