ट्रम्पले ग्रीनल्यान्डमा तेल, ग्यास र खनिज खोज्ने

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले ग्रीनल्यान्डमा ठुलो मात्रामा तेल, ग्यास र खनिजको खोजी सुरु गर्ने तयारी भइरहेको बताएका छन्। उनले ग्रीनल्यान्ड अमेरिका र युरोपको सुरक्षाका लागि महत्त्वपूर्ण रहेको बताउँदै त्यहाँका प्राकृतिक स्रोत उपयोग गर्न सकिने दाबी गरेका छन्। तर, उनले कुन कम्पनीले खोजी गर्ने हो, काम कहिलेदेखि सुरु हुन्छ र यसमा अमेरिकी सरकारको भूमिका कस्तो हुनेछ भन्नेबारे विस्तृत जानकारी दिएका छैनन्।

ट्रम्पले बुधबार आफ्नो सामाजिक सञ्जाल ट्रुथ सोसलमा पोस्ट गर्दै ग्रीनल्यान्डमा तेल, ग्यास र खनिजको खोजी सुरु हुन लागेको बताएका हुन्। उनले त्यहाँ सजिलै निकाल्न सकिने तेलको भण्डार विश्वका धेरै ठाउँको भन्दा ठुलो रहेको दाबी गरेका छन्। यद्यपि, उनले आफ्नो दाबी पुष्टि गर्ने विस्तृत विवरण वा कुनै निश्चित उत्खनन परियोजनाको जानकारी दिएका छैनन्। त्यसैले वास्तविक रूपमा उत्खनन सुरु हुन लागेको हो वा प्रारम्भिक खोजीको तयारी मात्रै भइरहेको हो भन्ने स्पष्ट भएको छैन।

ग्रीनल्यान्ड डेनमार्कको स्वशासित क्षेत्र हो। यसको आफ्नै स्थानीय सरकार भए पनि रक्षा र विदेश नीतिजस्ता विषयमा डेनमार्कको भूमिका रहँदै आएको छ। ट्रम्पले सन् २०१९ देखि नै ग्रीनल्यान्ड अमेरिकाको नियन्त्रणमा हुनुपर्ने बताउँदै आएका छन्। आफ्नो दोस्रो कार्यकालमा उनले यो क्षेत्र अमेरिकाको सुरक्षाका लागि आवश्यक रहेको भन्दै डेनमार्कमाथि दबाब बढाएका थिए। उनले आवश्यक परे बल प्रयोग गरेरसमेत ग्रीनल्यान्ड नियन्त्रणमा लिन सक्ने चेतावनी दिएपछि अमेरिका र उसका नेटो सहयोगी देशबिच तनाव बढेको थियो।

विज्ञापन

ग्रीनल्यान्डमाथि अमेरिकाको चासो बढ्नुका मुख्य कारण त्यहाँ पाइने प्राकृतिक स्रोत र यसको भौगोलिक अवस्थिति हुन्। यो टापु उत्तर अमेरिका र युरोपबिचको आर्कटिक क्षेत्रमा पर्छ। यहाँ दुर्लभ खनिज, तेल र प्राकृतिक ग्यासको ठुलो भण्डार हुन सक्ने अनुमान छ। त्यस्तै, रुसबाट उत्तर अमेरिकातर्फ आउन सक्ने क्षेप्यास्त्रको छोटो मार्गमा पर्ने भएकाले पनि ग्रीनल्यान्ड अमेरिकाका लागि सैन्य र सुरक्षाका दृष्टिले महत्त्वपूर्ण मानिन्छ।

ग्रीनल्यान्डमा पाइने दुर्लभ खनिज मोबाइल फोन, कम्प्युटर, ब्याट्री, विद्युतीय सवारीसाधन तथा सौर्य र पवन ऊर्जाका उपकरण बनाउन प्रयोग हुन्छन्। आधुनिक प्रविधि र ऊर्जा उत्पादनका लागि आवश्यक यस्ता खनिजको माग विश्वभर बढिरहेको छ। अहिले दुर्लभ खनिजको विश्वव्यापी आपूर्तिमा चीनको ठुलो हिस्सा रहेकाले अमेरिकाले चीनमाथिको निर्भरता घटाउन खोजिरहेको छ। ग्रीनल्यान्डका खनिज उपयोग गर्न सके अमेरिकाले आफ्ना उद्योगका लागि आवश्यक कच्चा पदार्थको अर्को स्रोत पाउन सक्छ।

अमेरिकी भूगर्भ सर्वेक्षणले ग्रीनल्यान्डको समुद्री क्षेत्रमा तेल र प्राकृतिक ग्यासको सम्भावित भण्डार रहेको पहिचान गरेको छ। तर, त्यहाँ प्राकृतिक स्रोतको सम्भावना हुनु र तिनलाई व्यावसायिक रूपमा निकाल्न सक्नु फरक कुरा हुन्। ग्रीनल्यान्डमा वर्षको लामो समय अत्यधिक चिसो हुन्छ र धेरै क्षेत्रमा बरफ जमिरहन्छ।

सडक, बन्दरगाह र अन्य आवश्यक पूर्वाधारको कमीले उत्खननको खर्च बढाउँछ। दुर्लभ खनिज चट्टानभित्र रहेका छन् भने समुद्रमा रहेका तेल र ग्यासका सम्भावित भण्डार आर्कटिक क्षेत्रको बरफमुनि छन्। यी कारणले त्यहाँबाट स्रोत निकाल्न प्राविधिक रूपमा कठिन र खर्चिलो हुने गरेको छ।

ग्रीनल्यान्डमा प्राकृतिक स्रोत निकाल्ने विषयमा दशकौंदेखि चासो देखिए पनि धेरै प्रयास प्रारम्भिक खोजीमै सीमित भएका छन्। कुनै क्षेत्रमा खनिज, तेल वा ग्यास भेटिने सम्भावना देखिए पनि त्यसको वास्तविक मात्रा पत्ता लगाउन थप अध्ययन गर्नुपर्छ। त्यसपछि स्रोत निकाल्न आवश्यक प्रविधि, लगानी र पूर्वाधारको व्यवस्था गर्नुपर्छ। त्यसैले ट्रम्पले घोषणा गरेको योजनाअनुसार खोजी सुरु भए पनि व्यावसायिक उत्खनन कहिले सम्भव हुन्छ भन्ने निश्चित छैन।

प्राकृतिक स्रोतबाहेक ग्रीनल्यान्डको अवस्थिति अमेरिकाको सैन्य सुरक्षाका लागि पनि महत्त्वपूर्ण छ। यहाँबाट आर्कटिक क्षेत्र हुँदै हुने हवाई गतिविधिमाथि निगरानी राख्न सकिन्छ। ट्रम्पले ग्रीनल्यान्डबाट अमेरिकामाथि हुन सक्ने सम्भावित आक्रमणमा प्रयोग गरिने ड्रोन, क्षेप्यास्त्र र अन्य हतियार पहिचान गरी रोक्न सकिने दाबी गरेका छन्। उनले प्रस्ताव गरेको ‘गोल्डेन डोम’ नामक क्षेप्यास्त्र प्रतिरक्षा प्रणालीका लागि पनि यो क्षेत्र उपयोगी हुन सक्ने बताएका छन्। उनका अनुसार ग्रीनल्यान्डको अवस्थिति र निगरानीको सुविधाले सम्भावित खतराबारे पहिले नै जानकारी पाउन र आवश्यक कदम चाल्न समय दिन्छ।

अमेरिकाले ग्रीनल्यान्डमा लामो समयदेखि सैन्य उपस्थिति राख्दै आएको छ। अहिले उसले टापुको उत्तरपश्चिममा रहेको पिटुफिक सैन्य आधार सञ्चालन गर्दै आएको छ। त्यहाँ अमेरिकी सेनाले क्षेप्यास्त्रसम्बन्धी चेतावनी दिने, क्षेप्यास्त्र प्रतिरक्षामा सहयोग गर्ने र अन्तरिक्षमा भइरहेका गतिविधिमाथि निगरानी राख्ने काम गर्छ। यस आधारले अमेरिका र नेटोका सहयोगी देशको सुरक्षामा सहयोग पुर्‍याउँदै आएको छ।

अमेरिका, डेनमार्क र ग्रीनल्यान्डका नेताबिच हालै भएको सुरक्षा सम्झौताले ग्रीनल्यान्डमा अमेरिकी सैन्य उपस्थिति विस्तार गर्ने बाटो खोलेको छ। सम्झौताअनुसार टापुको दक्षिणमा रहेको नार्सार्सुआक र पूर्वमा रहेको मेस्टर्सभिगमा थप दुई सैन्य आधार स्थापना गर्ने योजना छ। यसबाट अमेरिकाले आर्कटिक क्षेत्रमा निगरानी र सुरक्षा क्षमता बढाउन खोजेको देखिन्छ। सम्झौताले उत्तरी एटलान्टिक क्षेत्रमा सुरक्षा सहकार्य बलियो बनाउने र महत्त्वपूर्ण क्षेत्रमा नेटो सदस्य नरहेका देशको लगानीमा केही सीमा लगाउने व्यवस्था पनि गरेको छ।

तर, सुरक्षा सम्झौताले अमेरिकालाई ग्रीनल्यान्डमा तेल, ग्यास वा खनिज निकाल्ने विशेष अधिकार दिएको छैन। त्यस्तै, यसले ग्रीनल्यान्डलाई अमेरिकाको भूभाग बनाएको पनि छैन। प्राकृतिक स्रोतको खोजी र सैन्य सहकार्य अलग विषय हुन्। त्यसैले ट्रम्पको पछिल्लो घोषणालाई ग्रीनल्यान्डका प्राकृतिक स्रोतमा अमेरिकाले विशेष अधिकार पाइसकेको अर्थमा बुझ्न मिल्दैन।

यसअघि अगस्टमा ग्रीनल्यान्डको पूर्वी क्षेत्रमा एक अमेरिकी तेल कम्पनीले प्रारम्भिक काम गरिरहेको समाचार सार्वजनिक भएको थियो। त्यसपछि स्थानीय बासिन्दा र अधिकारीले चासो व्यक्त गरेका थिए। तर, ट्रम्पले अहिले घोषणा गरेको खोजी उक्त कम्पनीको कामसँग सम्बन्धित हो वा नयाँ परियोजनाबारे हो भन्ने स्पष्ट भएको छैन।

ग्रीनल्यान्डलाई अमेरिकी नियन्त्रणमा ल्याउने ट्रम्पको भनाइले डेनमार्क र अन्य नेटो सहयोगी देशसँग तनाव बढाएको थियो। पछिल्लो सुरक्षा सम्झौताले सैन्य सहकार्य विस्तार गर्ने बाटो खोले पनि ग्रीनल्यान्डको भविष्य र त्यहाँका प्राकृतिक स्रोतको उपयोगबारे सबै विषय टुंगिएका छैनन्। ग्रीनल्यान्डको स्थानीय सरकारको भूमिका पनि यस विषयमा महत्त्वपूर्ण रहनेछ।

ट्रम्पको घोषणापछि अब ग्रीनल्यान्डमा प्राकृतिक स्रोतको खोजी कसरी अघि बढ्छ भन्ने चासो बढेको छ। तर, कुन कम्पनी संलग्न हुनेछ, कति लगानी आवश्यक पर्छ र खोजी कहिलेदेखि सुरु हुन्छ भन्ने जानकारी सार्वजनिक भएको छैन। कठोर मौसम, पूर्वाधारको कमी र उच्च लागतजस्ता चुनौती पार गर्नुपर्ने भएकाले त्यहाँको सम्भावित प्राकृतिक सम्पत्ति तत्कालै व्यावसायिक रूपमा उपयोग गर्न सहज देखिँदैन।

यसरी ग्रीनल्यान्ड अमेरिकाका लागि प्राकृतिक स्रोतको सम्भावित केन्द्र मात्र नभई सैन्य सुरक्षाका दृष्टिले पनि महत्त्वपूर्ण क्षेत्र हो। चीनमाथिको खनिज निर्भरता घटाउने र आर्कटिक क्षेत्रमा आफ्नो सुरक्षा क्षमता बढाउने अमेरिकी प्रयासले ग्रीनल्यान्डप्रतिको चासो थप बढाएको छ। यद्यपि, ट्रम्पको घोषणाले तत्काल उत्खनन सुरु हुने वा अमेरिकाले त्यहाँका प्राकृतिक स्रोतमा विशेष अधिकार पाउने पुष्टि गर्दैन।

एजेन्सीको सहयोगमा