रेमिट्यान्समा निर्भर अर्थतन्त्र: अवसर कि जोखिम?

नेपालको अर्थतन्त्रमा रेमिट्यान्स अब एउटा आधारस्तम्भ बनिसकेको छ। लाखौं युवा रोजगारीका लागि विदेशमा छन् र उनीहरूले पठाउने रकमले घरपरिवारको दैनिकी चलाउनेदेखि देशको विदेशी मुद्रा सञ्चिति बलियो बनाउनेसम्मको काम गरिरहेको छ।

उपभोगमा सीमित प्रयोग

तर यो रकमको ठूलो हिस्सा खाद्यान्न, शिक्षा, स्वास्थ्य र घर निर्माणजस्ता उपभोगमा खर्च हुन्छ। यसले जीवनस्तर उकासेको त छ, तर आयातित वस्तुको मागसमेत बढाएको छ। परिणामस्वरूप रेमिट्यान्सको ठूलो हिस्सा फेरि विदेशै फर्किन्छ।

अर्थविद् प्रकाश गिरी भन्छन्, “रेमिट्यान्स आफैंमा समस्या होइन। समस्या त यसलाई उत्पादनशील लगानीमा रूपान्तरण गर्ने संयन्त्र नहुनु हो।”

विज्ञापन

के गर्न सकिन्छ?

विज्ञहरूका अनुसार वैदेशिक रोजगारीमा रहेकाहरूका लागि विशेष बचतपत्र, सामूहिक लगानी कोष र फर्केका कामदारलाई लक्षित उद्यम कर्जा प्रभावकारी हुन सक्छन्। केही बैंकले यस्ता योजना ल्याए पनि प्रचारप्रसार र विश्वासको कमीले अपेक्षित सफलता पाएका छैनन्।

अर्को जोखिम भनेको गन्तव्य देशको आर्थिक अवस्थामा निर्भरता हो। त्यहाँ मन्दी आएमा नेपालको अर्थतन्त्रमा सिधै असर पर्छ। त्यसैले रेमिट्यान्सलाई अस्थायी सहाराका रूपमा लिँदै स्वदेशमै रोजगारी सिर्जना गर्ने रणनीति आवश्यक छ।

दीर्घकालमा सीपयुक्त जनशक्ति, कृषि आधुनिकीकरण र साना उद्योगमा लगानी नै रेमिट्यान्समाथिको अत्यधिक निर्भरता घटाउने बाटो देखिन्छ।