दसैँलाई टीका र जमरामा मात्र सीमित नगरौँ

दसैँ नेपाली समाजको प्रमुख चाड हो। वर्षौँदेखि दसैँ मनाउँदै आएका नेपालीमध्ये धेरैलाई पनि यसको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि, सांस्कृतिक महत्व र मौलिक परम्पराबारे पर्याप्त जानकारी नहुन सक्छ। दसैँलाई टीका, जमरा र खानपिनमा मात्र सीमित नराखी यसको इतिहास, संस्कृति र सामाजिक महत्व बुझ्नुपर्नेमा जोड दिँदै स्वतन्त्र पत्रकार संघ भक्तपुरले शुक्रबार भक्तपुरमा विज्ञसँग अन्तरक्रिया गरेको छ।

कार्यक्रममा त्रिभुवन विश्वविद्यालयका इतिहास तथा संस्कृतिविद् प्रा.डा. पुरुषोत्तमलोचन श्रेष्ठले दसैँलाई हिन्दू धर्मावलम्बीको धार्मिक पर्वका रूपमा मात्र सीमित गरेर हेर्न नहुने बताए। उनका अनुसार दसैँ नेपालको ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र राष्ट्रिय पहिचानसँग जोडिएको पर्व हो। यसको महत्व धार्मिक आस्थाभन्दा व्यापक रहेकाले ऐतिहासिक पृष्ठभूमि र नेपाली समाजमा विकसित मौलिक परम्पराका आधारमा अध्ययन गर्न आवश्यक छ।

श्रेष्ठले दसैँ भारतबाट नेपाल भित्रिएको भन्ने मान्यता सही नभएको धारणा राख्दै यसको ऐतिहासिकता र सांस्कृतिक विकासक्रमलाई नेपाली समाजको मौलिक परम्परासँग जोडेर बुझ्नुपर्ने बताए। उनले दसैँ करिब दुई हजार वर्ष पुरानो संस्कृतिका रूपमा व्याख्या गर्दै यसको इतिहास बुझ्न धार्मिक मान्यतासँगै समाजको सांस्कृतिक विकासक्रमको समेत अध्ययन गर्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याए।

विज्ञापन

उनले दसैँलाई राष्ट्रिय सुरक्षा दिवसका रूपमा समेत बुझ्नुपर्ने धारणा राखे। दसैँको परम्परागत धार्मिक पक्षसँगै राज्य, राष्ट्रिय पहिचान र सुरक्षासँग जोडिएको ऐतिहासिक पक्षलाई पनि स्मरण गर्नुपर्ने उनको भनाइ थियो।

संस्कृति कुनै समाजका चाडपर्व र रीतिरिवाजमा मात्र सीमित नहुने उल्लेख गर्दै श्रेष्ठले यसलाई समाजको पहिचान र निरन्तरताको आधारका रूपमा व्याख्या गरे। संस्कृतिको संरक्षण र निरन्तरता कायम हुन नसके देशको मौलिक पहिचानसमेत कमजोर हुँदै जाने भएकाले सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षणलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने उनले बताए।

नयाँ पुस्तालाई दसैँको परम्परा, ऐतिहासिक पृष्ठभूमि र सांस्कृतिक अर्थबारे जानकारी गराउनुपर्नेमा जोड दिँदै उनले चाडपर्वको वास्तविक महत्व बुझाउने काम परिवार, समाज र सरोकारवाला सबैको भएको बताए।

कार्यक्रममा स्वतन्त्र पत्रकार संघ भक्तपुरका संस्थापक अध्यक्ष डा. केसीले दसैँजस्ता चाडपर्वले समाजमा आपसी सद्भाव, एकता र भाइचारा कायम गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने बताए। चाडपर्वका नाममा हुने विकृति र विसंगतिलाई निरुत्साहित गर्दै मौलिक संस्कृतिको संरक्षण गर्नुपर्ने उनको भनाइ थियो।

संघका केन्द्रीय सदस्य प्रेमध्वज लामाले दसैँको सांस्कृतिक महत्व, सामाजिक सद्भाव र परम्पराको निरन्तरताबारे धारणा राखे। वक्ताहरूले चाडपर्वलाई संस्कृति र परम्पराको संरक्षण गर्नुका साथै सामाजिक सम्बन्ध बलियो बनाउने अवसरका रूपमा लिनुपर्नेमा जोड दिए।

अन्तरक्रियामा दसैँ मनाउने परम्परा, समयसँगै यसको स्वरूपमा आएको परिवर्तन तथा नयाँ पुस्तामा सांस्कृतिक चेतना अभिवृद्धि गर्ने विषयमा समेत विचार आदानप्रदान गरिएको थियो।

दसैँको उत्पत्ति र ऐतिहासिक विकासक्रमबारे इतिहासकारहरूबीच विभिन्न व्याख्या पाइन्छन्। इतिहासकार महेशराज पन्तले नेपालमा दसैँ मनाइएको लिखित प्रमाण कम्तीमा सन् १३७५ सम्म पछ्याउन सकिने उल्लेख गरेका छन्। यसले दसैँको इतिहास अध्ययन गर्दा मौखिक परम्परा, धार्मिक ग्रन्थ, अभिलेख र लिखित प्रमाणलाई छुट्टाछुट्टै विश्लेषण गर्नुपर्ने देखाउँछ।

दसैँको सांस्कृतिक महत्व बुझ्नु र यसको मौलिक परम्परालाई नयाँ पुस्तासम्म पुर्‍याउनु नै पर्वको निरन्तरता र नेपाली पहिचानको संरक्षणका लागि महत्वपूर्ण हुने अन्तरक्रियाको निष्कर्ष थियो।