‘क्यान्सरको पीडाबाट राहत सम्भव छ’

क्यान्सरको पीडा रोगको अवस्था, बिरामीको शारीरिक अवस्था र मानसिक स्वास्थ्यसँग जोडिएको हुन्छ। सबै क्यान्सरका बिरामीलाई दुखाइ हुन्छ भन्ने छैन। तर रोग वा उपचारका कारण उत्पन्न हुने पीडाले कतिपयको दैनिक जीवन नै प्रभावित पार्न सक्छ। औषधि सेवन गर्दा पनि दुखाइ नियन्त्रण नभए के गर्ने, आधुनिक उपचार विधिबाट कसरी पीडा कम गर्न सकिन्छ र बिरामीको जीवन सहज बनाउन दुखाइ निवारण विशेषज्ञको भूमिका कस्तो हुन्छ? यिनै विषयमा वरिष्ठ कन्सल्टेन्ट पेन फिजिसियन डा. निनादिनी श्रेष्ठसँग सृष्टि बरालले गरेको कुराकानीको सम्पादित अंश।

क्यान्सर भएपछि सबै बिरामीलाई दुखाइ हुन्छ?

क्यान्सर शरीरका विभिन्न अंगमा देखिन सक्ने जटिल रोग हो। यो जुनसुकै उमेरमा हुन सक्छ, यद्यपि उमेर बढ्दै जाँदा यसको जोखिम पनि बढ्छ। क्यान्सर भएपछि सबै बिरामीलाई अनिवार्य रूपमा दुखाइ हुन्छ भन्ने होइन। कसैलाई रोगको सुरुवाती अवस्थामै दुखाइ हुन सक्छ भने कसैलाई रोग बढ्दै जाँदा पनि खासै दुखाइ नहुन सक्छ। कतिपय अवस्थामा दुखाइ क्यान्सरको प्रारम्भिक लक्षण नहुन पनि सक्छ।

विज्ञापन

क्यान्सरको उपचारमा रोग नियन्त्रण गर्नुका साथै दुखाइ पहिचान गरेर समयमै व्यवस्थापन गर्नु पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

क्यान्सरको पीडा कुन अंगमा लागेको छ, रोग कति फैलिएको छ र त्यसले वरिपरिका तन्तु, हड्डी वा नसामा कस्तो असर पारेको छ भन्ने कुरामा निर्भर हुन्छ। कसैलाई सामान्य दुखाइ हुन्छ भने कसैलाई पोल्ने, झमझमाउने वा असह्य पीडा हुन सक्छ। त्यसैले दुखाइको प्रकृति र तीव्रता सबै बिरामीमा एउटै हुँदैन। क्यान्सरको उपचारमा रोग नियन्त्रण गर्नुका साथै दुखाइ पहिचान गरेर समयमै व्यवस्थापन गर्नु पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

क्यान्सरका कारण शरीरमा दुखाइ किन हुन्छ?

क्यान्सरका कारण दुखाइ उत्पन्न हुने विभिन्न कारण छन्। क्यान्सरका कोषिका असामान्य रूपमा बढ्दै जाँदा वरिपरिका तन्तुमा दबाब पर्न सक्छ। कतिपय अंगको बाहिरी आवरण तन्किन सक्छ, सुन्निने समस्या हुन सक्छ वा क्यान्सरले नजिकैका नसालाई च्याप्न सक्छ। यसले दुखाइ उत्पन्न गराउँछ।

क्यान्सर हड्डीमा फैलिएको अवस्थामा हड्डी कमजोर हुने, सामान्य गतिविधिमै बढी दुख्ने वा हड्डी भाँचिने जोखिमसमेत बढ्न सक्छ। नसामा असर पर्दा पोल्ने, करेन्ट लागेजस्तो हुने, झमझमाउने वा चसक्क दुख्ने अनुभव हुन सक्छ। रोगका कारण उत्पन्न हुने दुखाइबाहेक शल्यक्रिया, रेडियोथेरापी वा अन्य उपचारका क्रममा देखिने असरले पनि पीडा हुन सक्छ। त्यसैले दुखाइको कारण पत्ता लगाएर त्यसअनुसार उपचार गर्नु आवश्यक हुन्छ।

दुखाइ शरीरका अन्य भागमा पनि फैलिन सक्छ?

क्यान्सरको दुखाइ सधैँ रोग सुरु भएको अंगमा मात्र सीमित हुँदैन। क्यान्सर फैलिँदै जाँदा शरीरका अन्य अंगमा पनि असर पार्न सक्छ। उदाहरणका लागि, कुनै अंगमा सुरु भएको क्यान्सर हड्डीमा फैलिएको अवस्थामा हड्डी दुख्न सक्छ। त्यस्तै, रोगले नसामा दबाब दिएको अवस्थामा प्रभावित अंग वा शरीरको अर्को भागमा समेत दुखाइ महसुस हुन सक्छ।

क्यान्सरको उपचार गराइरहेका बिरामीमा नयाँ ठाउँमा दुखाइ सुरु भएमा वा पहिलेको दुखाइको प्रकृति परिवर्तन भएमा उपचारमा संलग्न चिकित्सकलाई जानकारी दिनु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

तर शरीरका विभिन्न भागमा दुखाइ हुँदैमा क्यान्सर फैलिएको छ भन्ने निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन। दुखाइको स्थान, प्रकृति, अवधि, अन्य लक्षण र आवश्यक परीक्षणका आधारमा चिकित्सकले मूल्यांकन गर्नुपर्छ। क्यान्सरको उपचार गराइरहेका बिरामीमा नयाँ ठाउँमा दुखाइ सुरु भएमा वा पहिलेको दुखाइको प्रकृति परिवर्तन भएमा उपचारमा संलग्न चिकित्सकलाई जानकारी दिनु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

क्यान्सरको प्रारम्भिक पहिचान र समयमै उपचारले दुखाइ कम गर्न मद्दत गर्छ?

क्यान्सरको प्रारम्भिक पहिचान र समयमै उपचारले रोग नियन्त्रण गर्न तथा त्यससँग सम्बन्धित जटिलता कम गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। रोग कुन अवस्थामा छ भन्ने कुरा उपचारको योजना बनाउँदा महत्त्वपूर्ण हुन्छ। सुरुवाती अवस्थामा पहिचान भएको क्यान्सरमा उपचारका विकल्प बढी हुन सक्छन्। रोग नियन्त्रणमा आउँदा त्यसका कारण उत्पन्न भएका केही लक्षण र दुखाइसमेत कम हुन सक्छन्।

डा. निनादिनी श्रेष्ठ।

तर क्यान्सरको अवस्था र उपचारप्रतिको प्रतिक्रियाअनुसार परिणाम फरक हुन्छ। रोग धेरै फैलिसकेको अवस्थामा पूर्ण रूपमा निको पार्न कठिन हुन सक्छ। तर त्यसको अर्थ बिरामीले दुखाइ सहेरै बस्नुपर्छ भन्ने होइन। रोग पूर्ण रूपमा निको पार्न नसकिने अवस्थामा पनि दुखाइ कम गर्ने, अन्य लक्षण नियन्त्रण गर्ने र जीवन सहज बनाउने उपचार उपलब्ध छन्। त्यसैले क्यान्सरको उपचारसँगै दुखाइ व्यवस्थापनलाई पनि सुरुदेखि नै महत्त्व दिनुपर्छ।

उपचारकै कारण पनि दुखाइ हुन सक्छ?

क्यान्सरको उपचारका क्रममा पनि दुखाइ हुन सक्छ। शल्यक्रिया गर्दा शरीरका तन्तुमा असर पर्ने भएकाले केही समय दुखाइ रहन सक्छ। रेडियोथेरापीका कारण उपचार गरिएको भागमा जलन, सुन्निने वा अन्य समस्या उत्पन्न हुन सक्छ। त्यस्तै, केही औषधि तथा अन्य उपचारका कारण पनि दुखाइ वा असहजता हुन सक्छ।

आवश्यकताअनुसार औषधि, अन्य सहायक उपचार तथा दुखाइ निवारण विशेषज्ञको परामर्श लिन सकिन्छ।

यस्तो अवस्थामा दुखाइलाई उपचारको सामान्य हिस्सा भनेर बेवास्ता गर्नु हुँदैन। दुखाइको कारण, तीव्रता र बिरामीको अवस्थाअनुसार त्यसलाई कम गर्ने उपाय अपनाउनुपर्छ। आवश्यकताअनुसार औषधि, अन्य सहायक उपचार तथा दुखाइ निवारण विशेषज्ञको परामर्श लिन सकिन्छ।

सामान्य दुखाइ र क्यान्सरको आशंका गर्नुपर्ने दुखाइ कसरी छुट्याउने?

शरीर दुख्नुका धेरै कारण हुन सक्छन्। मांसपेशीमा समस्या, चोटपटक, संक्रमण, जोर्नीसम्बन्धी समस्या तथा अन्य रोगका कारण पनि दुखाइ हुन सक्छ। त्यसैले दुखाइ हुँदैमा क्यान्सर भएको आशंका गर्नु उचित हुँदैन। तर कुनै स्पष्ट कारणबिना दुखाइ भइरहने, समयसँगै बढ्दै जाने वा सामान्य उपचार गर्दा पनि कम नहुने अवस्था छ भने चिकित्सकसँग परामर्श लिनुपर्छ।

समयमै जाँच गराउँदा रोगको वास्तविक कारण पत्ता लगाउन र आवश्यक उपचार सुरु गर्न मद्दत पुग्छ।

विशेषगरी राति दुखाइ बढ्ने, असामान्य गाँठो देखिने, बिना कारण तौल घट्ने, असामान्य रक्तस्राव हुने वा शरीरमा अन्य परिवर्तन देखिने अवस्थामा थप मूल्यांकन आवश्यक हुन सक्छ। यस्ता लक्षण क्यान्सरबाहेक अन्य रोगमा पनि देखिन सक्छन्। त्यसैले लक्षणका आधारमा आफैँ निष्कर्ष निकाल्नुभन्दा आवश्यक परीक्षण गराउनु उचित हुन्छ। समयमै जाँच गराउँदा रोगको वास्तविक कारण पत्ता लगाउन र आवश्यक उपचार सुरु गर्न मद्दत पुग्छ।

वरिष्ठ कन्सल्टेन्ट पेन फिजिसियन डा. निनादिनी श्रेष्ठसँग कुराकानी गर्दै सृष्टि बराल।

दुखाइ कम गर्न सामान्य औषधि पर्याप्त हुन्छन् कि विशेष औषधि आवश्यक पर्छ?

कुन औषधि प्रयोग गर्ने भन्ने कुरा दुखाइको प्रकृति, तीव्रता, कारण र बिरामीको समग्र स्वास्थ्य अवस्थाले निर्धारण गर्छ। हल्का दुखाइमा प्यारासिटामोलजस्ता औषधि उपयोगी हुन सक्छन्। केही अवस्थामा आइबुप्रोफेनजस्ता औषधि पनि प्रयोग गरिन्छन्। तर यस्ता औषधि सबै बिरामीका लागि उपयुक्त हुँदैनन्। विशेषगरी मिर्गौलाको समस्या, पेटमा अल्सर, रक्तस्रावको जोखिम वा अन्य औषधि सेवन गरिरहेका बिरामीमा थप सावधानी आवश्यक हुन्छ।

आफैँ औषधि थप्ने, मात्रा बढाउने वा औषधि परिवर्तन गर्नुभन्दा चिकित्सकको सल्लाहअनुसार उपचार गर्नु सुरक्षित हुन्छ।

दुखाइ बढी भएको अवस्थामा चिकित्सकले आवश्यकताअनुसार ओपिओइड समूहका औषधि, जस्तै मर्फिन, वा नसासम्बन्धी दुखाइ कम गर्ने अन्य औषधि सिफारिस गर्न सक्छन्। पोल्ने, झमझमाउने र चसक्क दुख्ने पीडाको उपचार सामान्य दुखाइभन्दा फरक हुन सक्छ। त्यसैले आफैँ औषधि थप्ने, मात्रा बढाउने वा औषधि परिवर्तन गर्नुभन्दा चिकित्सकको सल्लाहअनुसार उपचार गर्नु सुरक्षित हुन्छ।

मर्फिनजस्ता कडा औषधि सेवन गर्दा पनि दुखाइ नियन्त्रण नभए के गर्ने?

क्यान्सरको दुखाइ नियन्त्रण गर्न मर्फिनजस्ता औषधि प्रयोग गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ। तर औषधि सेवन गर्दा पनि दुखाइ रहिरहेमा वा नियन्त्रण गर्न कठिन भइरहेको छ भने त्यसलाई बेवास्ता गर्नु हुँदैन। यस्तो अवस्थामा दुखाइको कारण पुनः मूल्यांकन गर्न आवश्यक हुन्छ। औषधिको मात्रा पर्याप्त छ कि छैन, सेवन गर्ने तरिका उपयुक्त छ कि छैन र दुखाइ नसासम्बन्धी हो कि हड्डी वा अन्य अंगसँग सम्बन्धित छ भन्ने कुराको मूल्यांकन गरिन्छ।

अत्यधिक निद्रा लाग्ने, श्वासप्रश्वास सुस्त हुने वा अन्य गम्भीर असर देखिएमा तत्काल चिकित्सा सहायता लिनुपर्छ।

कतिपय अवस्थामा चिकित्सकको निगरानीमा औषधिको प्रकार वा मात्रा परिवर्तन गर्नुपर्ने हुन सक्छ। अन्य औषधि थप्ने, नसालाई लक्षित उपचार गर्ने वा रेडियोथेरापीजस्ता विधिबाट दुखाइ कम गर्ने विकल्प पनि बिरामीको अवस्थाअनुसार विचार गर्न सकिन्छ। तर मर्फिन वा अन्य कडा औषधिको मात्रा आफैँ बढाउनु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ। अत्यधिक निद्रा लाग्ने, श्वासप्रश्वास सुस्त हुने वा अन्य गम्भीर असर देखिएमा तत्काल चिकित्सा सहायता लिनुपर्छ।

तीन महिनाभन्दा बढी समय दुखाइ रहनु र दैनिक जीवन प्रभावित हुनुको अर्थ के हो?

सामान्यतया तीन महिनाभन्दा बढी समयसम्म रहने वा अपेक्षित निको हुने अवधिभन्दा लामो समयसम्म जारी रहने दुखाइलाई दीर्घकालीन दुखाइ भनिन्छ। यस्तो दुखाइले शरीरमा असहजता उत्पन्न गर्नुका साथै व्यक्तिको दैनिक जीवन, काम गर्ने क्षमता, निद्रा र मानसिक स्वास्थ्यमा समेत असर पार्न सक्छ।

दुखाइका कारण सामान्य गतिविधि गर्न कठिन भइरहेको छ भने चिकित्सक वा दुखाइ निवारण विशेषज्ञसँग परामर्श लिनुपर्छ।

क्यान्सर भएका बिरामीमा दुखाइका कारण हिँडडुल गर्न, खाना खान, आराम गर्न वा परिवारसँग समय बिताउनसमेत कठिन हुन सक्छ। कतिपय बिरामी रातभर सुत्न नसक्ने र दिनभर थकान महसुस गर्ने अवस्थामा पुग्छन्। त्यसैले दुखाइ कति समयदेखि छ भन्ने कुरा मात्र होइन, त्यसले बिरामीको जीवनमा कति असर पारेको छ भन्ने कुरा पनि महत्त्वपूर्ण हुन्छ। दुखाइका कारण सामान्य गतिविधि गर्न कठिन भइरहेको छ भने चिकित्सक वा दुखाइ निवारण विशेषज्ञसँग परामर्श लिनुपर्छ। दुखाइलाई सहेर बस्नुपर्ने बाध्यता छैन।

वरिष्ठ कन्सल्टेन्ट पेन फिजिसियन डा. निनादिनी श्रेष्ठ।

क्यान्सरको दुखाइले मानसिक स्वास्थ्यमा कस्तो असर पार्छ?

क्यान्सरको निदान आफैँमा बिरामीका लागि ठूलो मानसिक चुनौती हुन सक्छ। रोग कति गम्भीर छ, उपचारले कस्तो परिणाम दिन्छ, भविष्यमा के हुन्छ र परिवारलाई कसरी असर पर्छ भन्ने चिन्ताले बिरामीलाई तनावमा पार्न सक्छ। त्यसमाथि लगातार दुखाइ भइरहँदा निद्रा बिग्रिने, दैनिक गतिविधि प्रभावित हुने र मानसिक थकान बढ्ने सम्भावना हुन्छ।

कतिपय बिरामीमा चिन्ता, निराशा र डिप्रेसनजस्ता समस्या पनि देखिन सक्छन्। शारीरिक पीडा र मानसिक तनाव एकअर्कासँग जोडिएका हुन सक्छन्। मानसिक तनावले दुखाइको अनुभवलाई झन् कठिन बनाउन सक्छ भने लगातारको दुखाइले मानसिक अवस्था कमजोर बनाउन सक्छ। त्यसैले क्यान्सरको उपचार गर्दा शारीरिक अवस्थासँगै बिरामीको भावनात्मक अवस्थालाई पनि ध्यान दिनुपर्छ। आवश्यकताअनुसार मनोपरामर्श, परिवारको सहयोग र मानसिक स्वास्थ्य विशेषज्ञको सहायता उपलब्ध गराउनु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

दुखाइ निवारणबारे जनचेतना कत्तिको आवश्यक छ?

दुखाइ निवारणबारे समाजमा अझै धेरै जानकारी फैलाउन आवश्यक छ। कतिपय बिरामीले क्यान्सर भएपछि दुखाइ सहनु स्वाभाविक हो भन्ने सोच राख्न सक्छन्। केहीले कडा औषधि खाएपछि लत लाग्छ वा औषधिले शरीरलाई थप हानि गर्छ भन्ने डरका कारण पनि उपचार लिन हिचकिचाउन सक्छन्। तर चिकित्सकीय निगरानीमा सही औषधि र उपयुक्त विधि प्रयोग गरेर दुखाइ व्यवस्थापन गर्न सकिन्छ।

बिरामीले दुखाइबारे खुलेर बताउन र आवश्यक उपचार खोज्न सक्ने वातावरण बनाउनुपर्छ।

दुखाइ निवारणको उद्देश्य बिरामीको पीडा कम गर्नु, निद्रा र दैनिक गतिविधि सुधार्नु तथा जीवनको गुणस्तर बढाउनु हो। सञ्चारमाध्यम, स्वास्थ्य संस्था र सामाजिक सञ्जालमार्फत यस विषयमा सही जानकारी फैलाउन आवश्यक छ। सेप्टेम्बर महिनामा मनाइने दुखाइसम्बन्धी जनचेतनामूलक अभियानजस्ता कार्यक्रमले पनि दीर्घकालीन दुखाइ र यसको उपचारबारे जानकारी दिन मद्दत गर्छन्। बिरामीले दुखाइबारे खुलेर बताउन र आवश्यक उपचार खोज्न सक्ने वातावरण बनाउनुपर्छ।

उपचारमा विभिन्न विशेषज्ञको संयुक्त भूमिका किन महत्त्वपूर्ण हुन्छ?

क्यान्सरको उपचारमा अवस्थाअनुसार क्यान्सर रोग विशेषज्ञ, शल्यचिकित्सक, रेडियोथेरापी विशेषज्ञ, नर्सिङ टोली, दुखाइ निवारण विशेषज्ञ, मनोपरामर्शदाता तथा अन्य स्वास्थ्यकर्मीको भूमिका आवश्यक पर्न सक्छ। क्यान्सर रोग विशेषज्ञले रोग नियन्त्रणका लागि उपचार योजना बनाउँछन् भने दुखाइ निवारण विशेषज्ञले दुखाइको कारण र प्रकृतिअनुसार त्यसलाई कम गर्ने उपाय खोज्छन्। नर्सिङ टोलीले औषधिको प्रयोग, दैनिक हेरचाह र उपचारका क्रममा देखिने समस्याको निगरानीमा सहयोग गर्छ। आवश्यकताअनुसार मनोपरामर्श र पोषणसम्बन्धी सहयोग पनि उपलब्ध गराउन सकिन्छ।

बिरामीको पीडा कम गर्न परिवारले कसरी सहयोग गर्न सक्छ?

क्यान्सरको उपचारका क्रममा परिवारको साथ र सहयोग अत्यन्त महत्त्वपूर्ण हुन्छ। बिरामीले शारीरिक पीडासँगै भविष्यको चिन्ता, उपचारको अनिश्चितता र आर्थिक समस्यासमेत सामना गर्नुपर्ने हुन सक्छ। यस्तो अवस्थामा परिवारले बिरामीको कुरा ध्यानपूर्वक सुन्ने, भावनात्मक साथ दिने र उपचारमा सहयोग गर्ने काम गर्न सक्छ।

परिवारको सहयोगले बिरामीलाई आफू एक्लो नभएको अनुभूति गराउँछ र उपचारको यात्रामा साथ मिल्छ।

बिरामीले दुखाइ भइरहेको बताउँदा त्यसलाई सामान्य ठानेर बेवास्ता गर्नु हुँदैन। दुखाइ कहिले सुरु भयो, कति तीव्र छ, औषधि खाएपछि कम भयो कि भएन र निद्रामा कस्तो असर परेको छ भन्ने कुरा बुझेर चिकित्सकलाई जानकारी दिन सकिन्छ। औषधि चिकित्सकले बताएअनुसार प्रयोग भइरहेको छ कि छैन भन्ने कुरामा पनि ध्यान दिनुपर्छ। बिरामीलाई दोष दिने, डर देखाउने वा मनोबल कमजोर बनाउनेभन्दा उहाँको अवस्था बुझेर साथ दिनु आवश्यक हुन्छ। परिवारको सहयोगले बिरामीलाई आफू एक्लो नभएको अनुभूति गराउँछ र उपचारको यात्रामा साथ मिल्छ।

जनचेतना बढाउन सरकार, स्वास्थ्य संस्था र सञ्चारमाध्यमले के गर्नुपर्छ?

क्यान्सरसम्बन्धी जनचेतना बढाउन सरकारी तथा निजी स्वास्थ्य संस्था, चिकित्सक, सञ्चारमाध्यम र समुदाय सबैको भूमिका महत्त्वपूर्ण हुन्छ। मानिसहरूलाई क्यान्सरका सम्भावित लक्षण, जोखिमका कारण, रोकथामका उपाय, समयमै परीक्षण र उपचारको महत्त्वबारे सरल भाषामा जानकारी दिनुपर्छ। स्वास्थ्यसम्बन्धी जानकारी वैज्ञानिक प्रमाणमा आधारित र सर्वसाधारणले बुझ्ने खालको हुनुपर्छ। सञ्चारमाध्यम र सामाजिक सञ्जालबाट क्यान्सरबारे फैलिएका भ्रम हटाउन तथा उपचारका उपलब्ध विकल्पबारे जानकारी दिन सकिन्छ। साथै, आवश्यक स्वास्थ्य सेवा र विशेषज्ञको परामर्शमा पहुँच बढाउनु पनि महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

डा. निनादिनी श्रेष्ठ।

क्यान्सरको आशंका लागे वा दुखाइ बढ्दै गए कहिले विशेषज्ञकहाँ जाने?

कुनै लक्षण असामान्य रूपमा लामो समयसम्म रहिरह्यो, क्रमशः बढ्दै गयो वा सामान्य उपचार गर्दा पनि सुधार भएन भने चिकित्सकसँग परामर्श लिनुपर्छ। विशेषगरी बिना कारण तौल घट्ने, असामान्य गाँठो देखिने, लगातार रक्तस्राव हुने वा लामो समयसम्म निको नहुने घाउजस्ता लक्षण देखिएमा जाँच गराउनु आवश्यक हुन्छ। यस्ता लक्षण क्यान्सरकै कारण हुन्छन् भन्ने होइन, तर तिनको वास्तविक कारण पत्ता लगाउनु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

समयमै परामर्श लिँदा उपयुक्त उपचार छनोट गर्न र जटिलता कम गर्न मद्दत पुग्छ।

पहिले नै क्यान्सरको निदान भएका बिरामीमा नयाँ दुखाइ सुरु भएमा, दुखाइको तीव्रता बढेमा वा औषधि सेवन गर्दा पनि नियन्त्रण नभएमा उपचारमा संलग्न चिकित्सकलाई जानकारी दिनुपर्छ। दुखाइ अचानक असह्य भएमा, नयाँ कमजोरी वा संवेदना हराउने समस्या देखिएमा, पिसाब वा दिसा नियन्त्रणमा समस्या आएमा तत्काल चिकित्सा मूल्यांकन आवश्यक हुन सक्छ। समयमै परामर्श लिँदा उपयुक्त उपचार छनोट गर्न र जटिलता कम गर्न मद्दत पुग्छ।

विशेषज्ञले बिरामीको पीडा कम गर्न कस्ता आधुनिक विधि अपनाउँछन्?

दुखाइ निवारण विशेषज्ञको मुख्य भूमिका दुखाइको कारण, प्रकृति र तीव्रता मूल्यांकन गरी त्यसलाई कम गर्ने उपयुक्त उपचार योजना बनाउनु हो। क्यान्सरका केही बिरामीमा सामान्य औषधिले मात्र दुखाइ पर्याप्त रूपमा नियन्त्रण नहुन सक्छ। यस्तो अवस्थामा दुखाइ निवारण विशेषज्ञको सहयोग महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

सबैभन्दा पहिले दुखाइ कुन अंगबाट उत्पन्न भइरहेको छ, त्यसमा हड्डी, मांसपेशी वा नसाको कस्तो भूमिका छ र पहिले प्रयोग गरिएका औषधिले कति प्रभाव पारेका छन् भन्ने कुराको मूल्यांकन गरिन्छ। त्यसपछि बिरामीको अवस्थाअनुसार औषधिको मात्रा वा प्रकार परिवर्तन गर्ने, विभिन्न औषधिको संयोजन गर्ने वा अन्य उपचार विधि अपनाउने निर्णय गरिन्छ।

रोगको अवस्था, दुखाइको कारण, बिरामीको समग्र स्वास्थ्य र उपचारको सम्भावित लाभका आधारमा विशेषज्ञले निर्णय गर्छन्।

केही बिरामीमा नसालाई लक्षित गर्ने उपचार अर्थात् नर्भ ब्लक उपयोगी हुन सक्छ। यस प्रक्रियामा दुखाइको संकेत मस्तिष्कसम्म पुर्‍याउने सम्बन्धित नसामा औषधि प्रयोग गरेर दुखाइ कम गर्ने प्रयास गरिन्छ। आवश्यक अवस्थामा अल्ट्रासाउन्ड वा एक्सरेजस्ता प्रविधिको सहायताले सम्बन्धित भाग पहिचान गर्न सकिन्छ। केही विशेष अवस्थामा रेडियोफ्रिक्वेन्सी एब्लेसनजस्ता प्रविधि प्रयोग गरेर दुखाइ उत्पन्न गर्ने नसाको संकेत प्रसारण कम गर्ने प्रयास पनि गरिन्छ।

यस्ता उपचार सबै बिरामीका लागि उपयुक्त हुँदैनन्। रोगको अवस्था, दुखाइको कारण, बिरामीको समग्र स्वास्थ्य र उपचारको सम्भावित लाभका आधारमा विशेषज्ञले निर्णय गर्छन्। त्यसैले सामान्य औषधिले दुखाइ नियन्त्रण नभएमा उपचारका विकल्प सकिए भनेर सोच्नु हुँदैन।

क्यान्सरको जोखिम कम गर्न के कुरामा ध्यान दिनुपर्छ?

क्यान्सरको जोखिम विभिन्न कारणसँग सम्बन्धित हुन्छ। धूमपान, सुर्तीजन्य पदार्थको सेवन, मदिरा सेवन, अस्वस्थ जीवनशैली, केही संक्रमण, आनुवंशिक परिवर्तन र विभिन्न वातावरणीय सम्पर्कले निश्चित प्रकारका क्यान्सरको जोखिम बढाउन सक्छन्। वायु प्रदूषण तथा केही हानिकारक रासायनिक पदार्थको सम्पर्क पनि स्वास्थ्यका लागि जोखिमपूर्ण हुन सक्छ।

जोखिम कम गर्न धूमपान तथा सुर्तीजन्य पदार्थबाट टाढा रहने, मदिरा सेवन नगर्ने, सन्तुलित आहार खाने, नियमित शारीरिक गतिविधि गर्ने र आवश्यकताअनुसार खोप तथा परीक्षण गराउनेजस्ता उपाय महत्त्वपूर्ण हुन्छन्। उदाहरणका लागि, एचपीभीविरुद्धको खोपले केही प्रकारका क्यान्सरको जोखिम कम गर्न मद्दत गर्छ भने हेपाटाइटिस बीविरुद्धको खोपले यस संक्रमणसँग सम्बन्धित कलेजोको क्यान्सरको जोखिम घटाउन सक्छ।

क्यान्सरको उपचारको यात्रा चुनौतीपूर्ण हुन सक्छ। यस क्रममा बिरामीले शारीरिक पीडा, मानसिक तनाव र भविष्यप्रतिको चिन्ता सामना गर्नुपर्ने हुन सक्छ।

यद्यपि सबै क्यान्सर रोकथाम गर्न सम्भव हुँदैन। स्वस्थ जीवनशैली अपनाउने व्यक्तिलाई पनि क्यान्सर हुन सक्छ। त्यसैले जोखिम घटाउने उपाय अपनाउनुका साथै आवश्यक परीक्षण, नियमित स्वास्थ्य जाँच र असामान्य लक्षण देखिएमा समयमै चिकित्सकीय परामर्श लिनु आवश्यक हुन्छ।

क्यान्सरको पीडा भोगिरहेका बिरामीलाई तपाईंको सन्देश के छ?

क्यान्सरको उपचारको यात्रा चुनौतीपूर्ण हुन सक्छ। यस क्रममा बिरामीले शारीरिक पीडा, मानसिक तनाव र भविष्यप्रतिको चिन्ता सामना गर्नुपर्ने हुन सक्छ। तर क्यान्सरको निदान हुँदैमा सबै सम्भावना समाप्त हुन्छ भन्ने होइन। रोगको प्रकार र अवस्थाअनुसार उपचारका विभिन्न विकल्प उपलब्ध हुन सक्छन्। त्यसैले आफ्नो रोग र उपचारबारे चिकित्सकसँग खुलेर छलफल गर्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

दुखाइ कस्तो छ, कहिले बढ्छ र दैनिक जीवनमा कति असर परेको छ भन्ने कुरा उपचारमा संलग्न चिकित्सकलाई स्पष्ट रूपमा बताउनुपर्छ। आवश्यकताअनुसार दुखाइ निवारण विशेषज्ञ, मनोपरामर्शदाता र परिवारको सहयोग लिन सकिन्छ। हरेक बिरामीको अवस्था फरक हुने भएकाले अरूको अनुभवसँग आफ्नो अवस्था तुलना गरेर निराश हुनु पनि उचित हुँदैन।