हिमताल निगरानीमा उपग्रह तथ्यांक: जोखिमपूर्ण तालहरूको विस्तार मापन गर्दै अनुसन्धानकर्ता

हिमालका हिमनदी पग्लँदै जाँदा तिनको फेदमा बनेका तालहरू फैलिँदै गएका छन्। यस्ता तालको किनारा भत्किएर अचानक बाढी आउने जोखिमलाई वैज्ञानिकहरू हिमताल विस्फोटन भन्छन्। यो जोखिम मापन गर्न अनुसन्धानकर्ताहरूले अहिले उपग्रह तथ्यांकको व्यापक प्रयोग गरिरहेका छन्।

एक अनुसन्धान टोलीले पछिल्ला तीस वर्षका उपग्रह तस्बिर विश्लेषण गरेर हिमतालहरूको क्षेत्रफलमा आएको परिवर्तन अध्ययन गरेको छ। टोलीकी सदस्य तथा हिमनदी विज्ञ डा. रचना तुलाधरका अनुसार केही तालको क्षेत्रफल यस अवधिमा उल्लेख्य रूपमा बढेको पाइएको छ।

उपग्रहले के देखाउँछ?

उच्च हिमाली क्षेत्रमा नियमित स्थलगत अध्ययन गर्न कठिन र महँगो हुन्छ। उपग्रह तस्बिरले भने हरेक केही दिनमा एउटै क्षेत्रको तस्बिर उपलब्ध गराउँछ। यसबाट तालको आकार, हिमनदीको पछाडि सराइ र वरपरको भूभागमा आएको परिवर्तन मापन गर्न सकिन्छ।

विज्ञापन

उपग्रहले हामीलाई ठूलो तस्बिर दिन्छ, तर स्थलगत अध्ययनले त्यसको पुष्टि गर्छ। दुवैलाई मिलाएर मात्र जोखिमको सही मूल्यांकन हुन्छ। — डा. रचना तुलाधर

पूर्वसूचना प्रणालीको महत्त्व

अनुसन्धानकर्ताहरूले जोखिमपूर्ण तालको तल्लो तटीय क्षेत्रमा पूर्वसूचना प्रणाली सुदृढ गर्न सुझाव दिएका छन्। पानीको सतह मापन गर्ने सेन्सर, साइरन र समुदायमा आधारित सञ्चार सञ्जालले आपत्कालमा धेरै ज्यान जोगाउन सक्छ।

वैज्ञानिकहरूका अनुसार जलवायु परिवर्तनसँगै हिमालमा तापक्रम बढ्ने क्रम जारी रहने भएकाले यस्ता अध्ययन निरन्तर गर्नुपर्छ। अनुसन्धान टोलीले आफ्नो तथ्यांक सरकारी निकाय र स्थानीय तहसँग साझा गर्ने योजना बनाएको छ।

विज्ञहरूले जलविद्युत् आयोजना र पूर्वाधार निर्माण गर्दा पनि हिमताल जोखिमको मूल्यांकन अनिवार्य गर्नुपर्ने बताएका छन्।