रेमिट्यान्समा टिकेको अर्थतन्त्र: सहारा कि दीर्घकालीन जोखिम?

अर्थतन्त्रबारे लेख्दा मैले धेरै पटक एउटै वाक्य दोहोर्‍याएको छु: विप्रेषणले हाम्रो अर्थतन्त्र धानेको छ। यो सत्य हो। तर आज म अर्को प्रश्न सोध्न चाहन्छु: कहिलेसम्म?

विप्रेषणले लाखौं परिवारलाई गरिबीबाट माथि उठाएको छ। बालबालिकाको शिक्षा, स्वास्थ्य उपचार र घर निर्माणमा यसको योगदान अतुलनीय छ। विदेशी मुद्रा सञ्चिति स्वस्थ राख्न पनि यसको भूमिका निर्णायक छ। यसमा कुनै विवाद छैन।

उपभोगको चक्र

समस्या विप्रेषण आउनुमा होइन, त्यसको प्रयोगमा छ। अधिकांश रकम दैनिक उपभोग, जग्गा खरिद र आयातित वस्तुमा खर्च हुन्छ। यसले आयात बढाउँछ, र आयात बढ्दा फेरि विप्रेषणमै निर्भर हुनुपर्ने चक्र बन्छ। हामी विदेशमा पसिना बगाएर कमाएको पैसाले विदेशकै उत्पादन किनिरहेका छौं।

विज्ञापन

यो निर्भरताको अर्को जोखिम बाह्य आघात हो। गन्तव्य देशमा आर्थिक मन्दी, नीति परिवर्तन वा द्वन्द्व भयो भने विप्रेषण एकैचोटि घट्न सक्छ। त्यस्तो अवस्थामा हाम्रो भुक्तानी सन्तुलन र घरपरिवारको आम्दानी दुवै संकटमा पर्नेछन्। विगतमा हामीले यसको झलक देखिसकेका छौं।

के गर्न सकिन्छ?

मेरो विचारमा तीन कुरामा तत्काल ध्यान दिनुपर्छ। पहिलो, वैदेशिक रोजगारीबाट फर्किएकाहरूको सीप र पुँजीलाई साना तथा मझौला उद्यममा जोड्ने सहुलियत कार्यक्रम। दोस्रो, विप्रेषण बचतलाई पूर्वाधार र जलविद्युत्जस्ता उत्पादनशील क्षेत्रमा लगानी गर्न आकर्षक बचतपत्र। तेस्रो, कृषि र उत्पादनमूलक उद्योगमा आयात प्रतिस्थापनको स्पष्ट नीति।

विप्रेषण हाम्रो आजको सहारा हो, भोलिको रणनीति होइन। यसलाई उत्पादनको पुल बनाउन सकिएन भने हामी सधैं अरूको अर्थतन्त्रको उतारचढावमा बाँधिइरहनेछौं।