वर्षायाममा बिजुली खेर जाने र हिउँदमा आयात गर्नुपर्ने अवस्था नेपालको ऊर्जा क्षेत्रको विरोधाभास हो। यही विषयमा ऊर्जा नीतिमा लामो समयदेखि अनुसन्धान गर्दै आएकी डा. कविता भट्टराईसँग गरिएको कुराकानी:
प्रश्न: जलविद्युत उत्पादन बढे पनि वर्षायाममा बिजुली किन खेर जान्छ?
मुख्य कारण प्रसारण र वितरण पूर्वाधारको कमी हो। उत्पादन भएको बिजुली माग भएको ठाउँसम्म पुर्याउने लाइन समयमै बनेनन्। कतिपय प्रसारण आयोजना जग्गा प्राप्ति र वन क्षेत्रको स्वीकृतिमा वर्षौं अड्किएका छन्।
प्रश्न: आन्तरिक खपत बढाउन के गर्नुपर्छ?
विद्युतीय सवारी, विद्युतीय चुलो र उद्योगमा बिजुलीको प्रयोग बढाउनुपर्छ। यसका लागि महसुल संरचना आकर्षक बनाउनुपर्छ र वितरण प्रणाली भरपर्दो हुनुपर्छ। उपभोक्तालाई बिजुली नियमित आउँछ भन्ने विश्वास भएमा मात्र उनीहरू ग्यासबाट बिजुलीतर्फ सर्छन्।
क्षेत्रीय व्यापारको सम्भावना
प्रश्न: छिमेकी मुलुकमा बिजुली निर्यातको सम्भावना कस्तो देख्नुहुन्छ?
सम्भावना ठूलो छ। तर निर्यातका लागि दीर्घकालीन खरिद सम्झौता, सीमापार प्रसारण लाइन र प्रतिस्पर्धी मूल्य आवश्यक छ। निर्यातलाई मौसमी अतिरिक्त बिजुली बेच्ने विकल्पका रूपमा मात्र नभई रणनीतिक रूपमा हेर्नुपर्छ।
प्रश्न: निजी क्षेत्रको भूमिका कस्तो हुनुपर्छ?
निजी क्षेत्रले उत्पादनमा राम्रो योगदान दिएको छ। अब प्रसारण र ऊर्जा व्यापारमा पनि उनीहरूलाई सहभागी गराउने नीति आवश्यक छ। नीतिगत स्थिरता भएमा लगानी स्वतः आउँछ।
सरकारले यसमा छिटो निर्णय गर्नुपर्छ।